NoS2 - Odcinek 5

🌿 Nocne opowieści Szeptuchy 🌿 Odcinek 5: Po właściwej stronie

Początkowo Jagna nie była pewna, co widzi. W półmroku, rozświetlonym ostatnimi gwiazdami przed świtem, sylwetka była zamazana, a jej ruchy zbyt spokojne jak na kogoś, kto nocą zapuszcza się w głąb Posępnej Doliny.

Serce podchodziło jej do gardła. Nie miała siły uciekać. Przyjęła myśl, że jeśli jeszcze raz stanie na nogach, nie zmarnuje tego daru.

Postać zbliżała się, oślepiona ciepłym, żółtawym światłem latarni. W końcu przystanęła.

- Czy mogę jakoś pomóc Panience? - zapytał.

Przez chwilę nie odpowiadała. Patrzyła na niego, jakby dopiero próbowała zrozumieć znaczenie jego słów. Świat wokół był nienaturalnie wyraźny - każdy kontur, każda kropla rosy na źdźbłach trawy, każdy oddech wypełniony zapachem mokrej ziemi. Zbyt ostre, zbyt głośne, zbyt żywe.

Jeszcze przed chwilą czuła ciężar Nawii - wilgoć gnijącej ziemi, cichy puls tamtego lasu, w którym cień i światło były tylko pozorem. Teraz wszystko było inne, choć podobne. Jakby wróciła do miejsca, które znała, ale ktoś przestawił w nim wszystkie akcenty.

Dziadyga podszedł krok bliżej, ostrożnie, jak do spłoszonego zwierzęcia. Latarnia, którą trzymał, drżała lekko w jego dłoni, a jej ciepły blask kładł się na twarzy Jagny.

Spróbowała coś powiedzieć, ale w gardle miała suchość, jakby całe powietrze zostawiła tam, po drugiej stronie. Odetchnęła głęboko, starając się uwierzyć, że może to zrobić.

- Chyba… tak - wyszeptała w końcu, choć sama nie była pewna, co właściwie miała na myśli.

Pozyskiwanie soku z klonu

Najlepszy czas to wczesna wiosna (zazwyczaj od końca lutego do początku kwietnia), gdy noce są mroźne (poniżej zera), a dni ciepłe (powyżej zera). Te wahania temperatury powodują, że sok zaczyna krążyć w drzewie.

Aby pozyskać sok z drzewa, należy:

- wywiercić otwór o średnicy około 1 cm na wysokości około 30-60 cm od ziemi, na głębokość około 3-5 cm w głąb pnia. Starsze drzewa (o większej średnicy) mogą mieć więcej niż jeden sączek (do trzech).

- delikatnie wbić sączek (rurkę) w otwór i upewnić się, że jest stabilny i sok będzie swobodnie spływał do pojemnika.

- podstawić pojemnik (np. butelkę lub wiaderko) pod pod sączkiem. Sok będzie ściekał powoli. Jedno drzewo może dostarczyć od 35 do 50 litrów soku w sezonie, a dziennie do 12 litrów.

 

Po zakończeniu zbiorów, otwory w drzewie można zabezpieczyć żywicą lub specjalnymi zatyczkami, aby pomóc drzewu w gojeniu się. Drzewo nie obumrze z powodu pobierania soku.

Świeży sok klonowy, nie nadaje się do dłuższego przechowywania, łatwo fermentuje. Powinien być jak najszybciej poddany obróbce.

Sok z klonu pospolitego jest jadalny i można go wykorzystywać do produkcji syropu klonowego, podobnie jak sok z klonu cukrowego, klonu czerwonego, czy klonu srebrzystego. Jednak klon pospolity, ma zazwyczaj niższą zawartość cukru w soku, niż klon cukrowy (który jest głównym źródłem syropu klonowego w Ameryce Północnej). Oznacza to, że do wyprodukowania tej samej ilości syropu z klonu pospolitego, potrzeba znacznie więcej soku. Stosunek soku do syropu dla klonu cukrowego to typowo około 40:1, natomiast dla klonu pospolitego może być to nawet 60:1 lub więcej.

Nietypowy las

Są takie drzewa, które nie rosną. One trwają.

Nie pną się ku światłu, nie walczą o wysokość. Raczej wyginają się pod naporem wiatru i wilgoci, jakby od setek lat prowadziły z kimś cichą, uparcie kontynuowaną rozmowę. Mgła nie nadchodzi. Ona tam już jest. Osadza się na korze, wplata w mech, skraca perspektywę do kilku kroków.

Na Maderę leci się po słońce, ocean i klify zawieszone nad wodą. A tymczasem wysoko w górach czeka las, w którym świat kończy się trzy metry przed tobą i nikt nie ma z tym problemu.

Czy widziałeś kiedyś miejsce, które wygląda jak sen, ale jest starsze niż większość znanych nam historii?

Las, który nie próbuje być spektakularny, a mimo to odbiera głos?

To Fanal Forest - fragment pradawnej Laurisilvy na wyspie Madera. Drzewa mają tu po kilkaset lat. Niskie, powykręcane, obrośnięte mchem. Ukształtowane nie przez człowieka, lecz przez wiatr i wilgoć, które od dawna są tu gospodarzami.

I dopiero kiedy staniesz między nimi, zaczynasz rozumieć, że to nie jest atrakcja. To jest trwanie.

Fanal leży na płaskowyżu Paul da Serra, na wysokości około 1100-1200 metrów nad poziomem morza. To nie jest dżungla w klasycznym rozumieniu. To otwarta przestrzeń, łagodnie falująca, gdzie pojedyncze, potężne drzewa stoją jak strażnicy czasu.

Ten fragment należy do lasu wawrzynowego  - Laurisilvy - reliktu roślinności, która przed epokami lodowcowymi pokrywała znaczną część południowej Europy. Dziś jednym z najlepiej zachowanych miejsc tego typu jest właśnie Fanal Forest, część przyrodniczego dziedzictwa wyspy Madera, wpisanego w 1999 roku na listę UNESCO.

Rosną tu przede wszystkim stare okazy wawrzynu kanaryjskiego (Ocotea foetens). Niektóre z nich mają 500, może 700 lat. Ich sylwetki są niskie, rozłożyste, często dramatycznie wygięte. To efekt stałych wiatrów znad Atlantyku i wilgoci, która utrzymuje się tu przez większą część roku. Mgła nie jest dodatkiem do krajobrazu. Jest jego stałym mieszkańcem.

I to właśnie ona robi z tego miejsca coś więcej niż ciekawostkę przyrodniczą. Gdy wchodzi między drzewa, zabiera perspektywę. Odcina horyzont. Zostawia tylko to, co blisko. Pień. Mech. Ciszę. W takich warunkach człowiek instynktownie zwalnia, jakby wiedział, że szybciej i tak się nie da.

Patrząc na te drzewa, trudno myśleć o nich jak o „atrakcji”. One pamiętają czasy, gdy nie było lotnisk, hoteli ani planów podróży. A jednak stoją. Nie imponują wysokością. Ich siła nie polega na wzroście, tylko na przetrwaniu.

Może właśnie dlatego robią takie wrażenie.

Pierwsze cięcia

Co roku przypominamy o higienie porzeczek. Nie dlatego, że to modny temat, tylko dlatego, że krzew owocowy bez światła i powietrza zaczyna dusić się sam w sobie.

U nas wygląda to tak:

Wchodzimy między krzaki pod koniec zimy. Ziemia jest jeszcze chłodna, a liście zeszłoroczne szeleszczą pod butem. W środku krzewu - gęstwina. Pędy stare, zdrewniałe, ciemne. Część połamana. Część kładzie się na ziemi. Część rośnie do środka, krzyżuje się, ociera.

I wtedy nie ma sentymentów.

Wycinamy wszystko, co: 

- jest stare i mało produktywne,

- rośnie do środka i zagęszcza środek,

- leży na ziemi,

- jest uszkodzone albo podejrzane.

Krzew po cięciu wygląda surowo. Jakby za mocno przerzedzony. Ale właśnie o to chodzi. Zdrowe owoce potrzebują przestrzeni. Potrzebują światła, które wpadnie w środek. Potrzebują przewiewu, żeby liście po deszczu wyschły szybko, a nie kisiły się w wilgoci.

Nie boimy się ciąć, bo porzeczka to zniesie. A nawet tego oczekuje. Bo to nie jest okaleczanie. To higiena.

Za kilka tygodni wypuści młode, silne przyrosty. A latem odwdzięczy się owocem, który dojrzewa w słońcu, a nie w cieniu własnych zaniedbań.

NoS2 - Odcinek 4

🌿 Nocne opowieści Szeptuchy 🌿 Odcinek 4: Dziadyga

Tej nocy, deszczowej, chłodnej, zasnutej chmurami, siwiejący Dziadyga siedział w oknie kamiennej wieży starego młyna nad strumieniem. Obok niego spali żona i syn, lecz on nie mógł znaleźć spokoju. Czekał na postać, która zabierze wypaloną lampę, nadal wiszącą przy cmentarnej bramie.

Od lat widział, jak lampa znika i pojawia się, a tajemnicza postać pozostaje niewidoczna dla innych - nikt nie zdołał uchwycić jej kształtu ani twarzy. Ta noc była dla niego rytuałem, przysięgą, że tym razem to się zmieni.

Wtem huk przebił powietrze - piorun uderzył w starą chatę, w której niegdyś mieszkała dziwna kobieta, samotnica o niewiadomych zamiarach. Odgłos uderzenia zabił w sobie wszystkie inne dźwięki.

Nastała cisza. Spokój.

Lecz wtedy jego oczom nie umknął ruch - postać w długiej, ciemnej spódnicy, mokra od ulewy, biegła przez rozmokłe pole, bezwładna i z trudem utrzymująca równowagę.

Dziadyga natychmiast porzucił obserwację lampy, którą śledził od lat. Zapomniał o tajemnicy, która go dręczyła. Bez chwili wahania zerwał się z miejsca, wziął starą latarnię, wiszącą przy drzwiach. Była zimna i pusta, ale zabrał ją jak zwykle, jak narzędzie, którego może jeszcze potrzebować i wybiegł za kobietą - ratować długą spódnicę, ratować to, co żywe, nieznane i kruche.

Lampę i tajemnicę zostawił za sobą, a jego kroki zagłuszał tylko szum deszczu i dudnienie burzy. 

By dotrzeć do starej chaty, musiał przejść obok cmentarza. Gdy rzucił okiem na bramę - lampy już nie było. Rzucił się biegiem w stronę rozmokniętych pól.

Powoli wyłaniał się przedświt. Teren Posępnej Doliny znał doskonale, lecz zanim ulewa ustąpiła, dziwnym zbiegiem okoliczności udało mu się pogubić.

Dopiero po dłuższej chwili trafił na pobliski zagajnik, do którego nikt nie zaglądał. Od momentu, kiedy w jego kierunku odszedł Dziwak z kulawym psem i o czym rozpowiadali we wsi - nikt o zdrowych zmysłach tam się nie zapuszczał. To dziewczę, mknąc przez noc, musiało postradać zmysły, niczym zjawa z zaświatów.

Klucząc między drzewami, szukając śladu jakiejkolwiek ścieżki, natrafił na leżącą pod drzewem sponiewieraną dziewczynę. Wyglądała na śmiertelnie przerażoną.